Pesten op werk: zo voorkom je als leidinggevende verzuim, uitval en teamproblemen

Wat is pesten op het werk? (signalen en voorbeelden)

Pesten op het werk is geen eenmalig incident, maar herhaald en structureel negatief gedrag. Dat kan zichtbaar zijn, zoals vernederen, uitschelden of buitensluiten, maar vaak zit het in subtiele patronen. Volgens CNV (2024) ervaart 27% van werkenden in Nederland pestgedrag. Dat is ruim één op de vier medewerkers. Vaak gebeurt dit door collega’s, maar regelmatig ook door leidinggevenden.

Veelvoorkomende vormen zijn:

• Sociale uitsluiting: niet worden uitgenodigd voor overleggen, teammomenten of gesprekken.
• Structureel negeren: iemand consequent overslaan of buitensluiten in communicatie.
• Onredelijke opdrachten: bewust te veel, te weinig of onuitvoerbaar werk geven.
• Geroddel of subtiele sneren: opmerkingen die ogenschijnlijk klein lijken, maar continu terugkomen.

De gevolgen zijn ernstig: verlies van zelfvertrouwen, stress, burn‑out, verminderde prestaties en uiteindelijk uitval. Het werkt door in het hele team: onveiligheid, minder samenwerking en verhoogd verloop.

Waarom pesten op werk een serieus leiderschapsthema is

Als leidinggevende ben je verantwoordelijk voor een veilige, gezonde en inclusieve werkomgeving, zowel juridisch als moreel. Pestgedrag ondermijnt:

• de teamcultuur
• psychologische veiligheid
• samenwerking
• jouw geloofwaardigheid als leidinggevende

Wanneer je niet ingrijpt, wordt het probleem groter. Pestgedrag verspreidt zich, raakt genormaliseerd en leidt tot verzuim, uitval, verloop en reputatieschade. Goed leiderschap in dit thema gaat dus direct over duurzame inzetbaarheid en teamprestaties.

Signalen van pesten op het werk (hier moet je alert op zijn)

Pestgedrag is niet altijd zichtbaar. Let als leidinggevende vooral op:

• medewerkers die zich terugtrekken uit teammomenten
• verhoogd verzuim of vermoeidheid
• opvallende stiltes in overleg
• collega’s die regelmatig worden onderbroken of genegeerd
• spanningen, geroddel of “kampvorming”
• medewerkers die minder initiatief tonen
• zichtbaar ongemak in één-op-één‑contact

Zie je patronen? Dan is dat een duidelijke aanwijzing dat er in het team meer speelt dan een meningsverschil of “gedoe”.

Pesten op het werk tegengaan: dit is jouw rol als leidinggevende

1.Bewustwording en leiderschap

Een veilige werkcultuur begint bij jou. Wees transparant, eerlijk en rechtvaardig in je communicatie en beslissingen. Spreek waardering actief uit, geef medewerkers autonomie en wees helder over verwachtingen.

Begrijp de machtsdynamiek:
Uit onderzoek blijkt dat hoe meer macht iemand heeft, hoe minder empathie diegene soms ervaart. Herken dit bij jezelf en reflecteer op je gedrag.

Negatief gedrag komt vaak voort uit gefrustreerde basisbehoeften, zoals gebrek aan erkenning, autonomie of verbinding. Door dit te begrijpen, pak je niet alleen het gedrag aan, maar ook de oorzaak.

Handel ethisch:

Wees empathisch, maar onderzoek feitelijk:

• Wat is er precies gebeurd?
• Wat was de intentie?
• Wat heeft het slachtoffer nodig om zich weer veilig te voelen?

2.Actief observeren en serieus nemen

Pesten wordt vaak gebagatelliseerd met opmerkingen als “het was maar een grapje”. Dat mag nooit de norm zijn.

• Luister actief: plan gesprekken over samenwerking en sfeer, vraag dóór en wees zichtbaar in je team. 
• Observeer patronen: let op herhaalde negatieve interacties, uitsluiting, terugtrekgedrag, verhoogd verzuim of signalen van roddels en spanningen in het team. Herhaald gedrag is een rode vlag.
• Neem pestgedrag serieus: neem elke melding serieus, zonder “victim blaming”. Blijf dus weg bij uitspraken als: ‘Het was maar een grapje.’, of  ‘Typisch vrouwenvenijn’. Erken dat ‘grapjes’ of zogenaamd onschuldig gedrag schadelijk kan zijn, en benoem dat. Bespreek spanningen met heldere vragen en wees hard op pestgedrag. 
• Wees zichtbaar: medewerkers stappen sneller naar een leidinggevende die aanwezig en benaderbaar is.

Het is belangrijk dat je subtiele signalen direct adresseert. Wacht niet op escalatie.

3.Grijp in en pak de oorzaak aan

Wat moet je doen als je pestgedrag herkent?

Maak het bespreekbaar
Benoem gedrag concreet en zonder oordeel.
Voorbeeld: “Ik zie dat er tijdens overleggen regelmatig grappen worden gemaakt over X. Ik merk dat dit niet helpend is. Laten we dit bespreken.”

Activeer het team
Teamleden moeten weten dat wegkijken óók meedoen is.
Geef ze de tools om grensoverschrijdend gedrag te signaleren en te stoppen.

Kies voor herstelgerichte aanpak
Straffen kan nodig zijn, maar leidt niet altijd tot gedragsverandering. Richt je op inzicht, verantwoordelijkheid nemen en het herstellen van vertrouwen.

Onderzoek cultuur en systemen
Pesten is zelden een individueel probleem.
Vraag jezelf af:

• Welke normen worden hier (onbewust) geaccepteerd?
• Zijn rollen en verwachtingen helder?

Is er voldoende psychologische veiligheid?

Investeer in preventie
Wacht niet tot het escaleert. Investeer in:

• duidelijke PSA‑richtlijnen
• training voor leidinggevenden en teams
• een professioneel aanspreekpunt (vertrouwenspersoon)
• periodieke teamreflecties
• preventieve coaching

Zo creëer je een veilige, sterke en vitale werkcultuur

Pesten stopt nooit vanzelf. Het vraagt om leiders die aanwezig durven zijn, lastige gesprekken voeren en hun team actief ondersteunen. Door tijdig in te grijpen voorkom je uitval, verzuim en langdurige schade—maar belangrijker: je bouwt een team dat met vertrouwen, plezier en energie samenwerkt.

Wil je als leidinggevende sterk staan in het herkennen en aanpakken van pestgedrag? Wij helpen je met training, coaching en inzicht in psychologische basisbehoeften en toegepaste ethiek in teams.

Wil je weten hoe je PSA kunt herkennen binnen jouw organisatie? Lees hier verder.

Hoe helpt Adaptics bij PSA?

PSA ondermijnt vitaliteit. Adaptics pakt het aan met:

• PMO’s die PSA signaleren
• Training en coaching vanuit de Zelfdeterminatietheorie
• Praktisch advies over gedrag, motivatie en samenwerking

Onze consultants versterken teams door te werken aan veiligheid, veerkracht en verbinding.